8 sự thật bất ngờ về loài gián

0
489403

Rất ít sinh vật không được con người ưa chuộng như gián. Chúng ta không chỉ giật mình khi nhìn thấy chúng, mà thường cố gắng tiêu diệt chúng, Nhưng hầu hết các loài gián là loài… có ích.
Nhưng hầu hết chúng ta biết về gián ít hơn rất nhiều chúng ta nghĩ. Chúng đa dạng một cách đáng ngạc nhiên, bao gồm nhiều loài không ở trong ngôi nhà của chúng ta. Và ngay cả trong số ít loài gián xâm nhập vào nơi ở của con người, có một số loài gián đáng chú ý có thể làm bạn thay đổi góc nhìn của chúng ta về những loài ăn thức ăn đang phân huỷ này.

ErikKarits / Getty Images
ErikKarits / Getty Images

Dưới đây là một vài sự thật bạn có thể chưa biết về gián.

1. Hầu hết các loài gián đều không phải là loài gây hại

Khoa học đã biết đến hơn 4.000 loài gián, và hầu hết chúng đều không ảnh hưởng đến chúng ta. Đại đa số gián sinh sống trong môi trường sống hoang dã – ví dụ như các khúc gỗ mục nát trong rừng sâu, hoặc các hang ẩm ướt trên nền hang động. Trong số hàng nghìn loài đó, chỉ có khoảng 30 loài được coi là loài gây hại tiềm tàng.

Tất nhiên, ít nhất một số trong số 30 loài này đã tạo được ấn tượng quá lớn đối với nhân loại. Những con gián Đức, là “con gián đáng sợ, là loài cung cấp cho tất cả các con gián khác một tên xấu khi nhắc tới”, theo Đại học Florida Viện Thực phẩm và Khoa học Nông nghiệp (IFAS). Các loài chính khác được quan tâm bao gồm gián Mỹ, Úc, gián dải nâu và Phương Đông, tất cả chúng hiện là loài gây hại toàn cầu.

Sự ghê tởm của chúng ta đối với loài gián có thể không tương xứng với mức độ nguy hiểm – đặc biệt là đối với những loài côn trùng không có nọc độc, không hút máu và bỏ chạy khi đối đầu – nhưng điều đó không phải là vô căn cứ. Ngoài những khuyết điểm về mặt thẩm mỹ, các loài gián gây hại có thể gây ra mối nguy hiểm về vệ sinh xung quanh nguồn cung cấp thực phẩm, đặc biệt là với số lượng lớn, và chúng có thể gây ra các phản ứng dị ứng và hen suyễn ở một số người. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), gián “thường không phải là nguyên nhân quan trọng nhất của bệnh tật”, nhưng giống như ruồi nhà, chúng có thể đóng một vai trò bổ sung trong việc lây lan một số mầm bệnh. IFAS lưu ý rằng gián cũng có thể gây ra căng thẳng tâm lý đáng kể, cả do sự sợ hãi côn trùng cũng như sự kỳ thị của xã hội liên quan đến gián.

Bernard Bialorucki / Getty Images
Bernard Bialorucki / Getty Images

2. Gián còn tồn tại trước cả khủng long

Loài người đầu tiên được khoa học biết đến đã sống cách đây khoảng 7 triệu năm. Gián, để so sánh, đã đạt đến hình dạng hiện đại của chúng vào Kỷ Jura, khoảng 200 triệu năm trước, và gián nguyên thủy đã xuất hiện trước cả khủng long, trong thời kỳ Carboniferous, khoảng 350 triệu năm trước. Có thể không hữu ích khi bạn nhìn thấy một con nhốn nháo trên sàn bếp vào đêm muộn, nhưng ít nhất bạn cũng cần biết rằng tổ tiên những con gián đáng gét đó đã có “thâm niên” hàng trăm triệu năm rồi.

3. Gián là loài có… cá tính.

Một tính cách, như thuật ngữ này gợi ý, từng được cho là duy nhất con người mới có. Tuy nhiên, hiện nay chúng ta biết rất nhiều loài động vật khác cũng có cá tính riêng, không chỉ động vật có xương sống như đồng loại của chúng ta. Ví dụ, nhện nhảy đã được chứng minh là có nhiều mức độ khác nhau về tính mạnh dạn hoặc nhút nhát, thích khám phá hoặc tránh né, hòa đồng hoặc hung hăng, một tập hợp các dấu hiệu hành vi cá nhân mà các nhà khoa học gọi là “kiểu tính cách”.

Nghiên cứu cho thấy một số loài côn trùng cũng có tính cách, bao gồm cả gián. Trong một nghiên cứu năm 2015 được công bố trên tạp chí Proceedings of the Royal Society B, các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng một số loài gián Mỹ có xu hướng “dạn dĩ” hoặc “thám hiểm”, trong khi những con khác “nhút nhát hoặc thận trọng” hơn và những khác biệt riêng lẻ này có thể giúp ảnh hưởng rộng hơn nhóm xã hội của chúng.

Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng rất nhiều loài gián có cùng “chí hướng” nên nhanh chóng chọn một nơi trú ẩn cùng nhau, điều này có thể mang lại lợi thế trong một số tình huống. Tuy nhiên, trong môi trường tự nhiên, không phải tất cả các nơi trú ẩn đều có chất lượng như nhau, vì vậy việc lựa chọn một nơi trú ẩn tốt có thể cũng quan trọng như chọn một nơi trú ẩn nhanh chóng. Các nhà nghiên cứu viết: “Các nhóm được đặc trưng bởi sự phân bố nhiều tính cách có thể là sự cân bằng tốt nhất giữa tốc độ và độ chính xác.”

OZGUR KEREM BULUR / Getty Images
OZGUR KEREM BULUR / Getty Images

4. Gián chấp nhận nền dân chủ

Gián là côn trùng xã hội, nhưng không giống như nhiều loài kiến ​​xã hội và ong, chúng không sống trong các đàn do ong chúa cai trị. Thay vào đó, những con gián thường hình thành các tập hợp dân chủ và bình đẳng hơn, trong đó tất cả con trưởng thành đều có thể tái tạo và đóng góp vào các quyết định của nhóm.

Trên thực tế, gián đưa ra một ví dụ về nền dân chủ trong vương quốc động vật, ít nhất là dựa trên cách chúng chọn nơi trú ẩn chung. Ví dụ, trong một nghiên cứu về gián Đức, các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng một nhóm 50 loài côn trùng tự nhiên phân chia thành các quần thể con thích hợp dựa trên những nơi trú ẩn có sẵn, nhưng được tổ chức lại khi điều kiện thay đổi, giúp chúng đạt được sự cân bằng linh hoạt giữa hợp tác và cạnh tranh.

5. Chúng có thể đào tạo được

Hơn một thế kỷ sau khi nhà sinh lý học người Nga Ivan Pavlov nổi tiếng chứng minh phản xạ có điều kiện ở chó, các nhà nghiên cứu từ Nhật Bản đã tiết lộ phản ứng tương tự ở gián. Hidehiro Watanabe và Makoto Mizunami, thuộc Đại học Tohoku, lần đầu tiên chỉ ra rằng gián Mỹ tiết nước bọt để phản ứng với dung dịch đường sucrose, chứ không phải mùi vani hoặc bạc hà. Nhưng sau các thử nghiệm phản xạ khác nhau – trong đó mỗi mùi có và không có đường sucrose – các mùi liên quan đến đường sucrose khiến gián tiết nước bọt, hiệu ứng phản xạ kéo dài trong một ngày. Các nhà nghiên cứu lưu ý, đây là bằng chứng đầu tiên về sự tiết nước bọt do phản xạ có điều kiện gây ra ở bất kỳ loài nào khác ngoài chó và người.

Các nghiên cứu khác đã hỗ trợ các phát hiện này. Ví dụ, một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Frontiers in Psychology vào năm 2020 cho thấy loài gián thể hiện tính cá nhân trong học tập và trí nhớ trong cả huấn luyện và hoạt động thường ngày. Các nhà nghiên cứu viết: “Kết quả của chúng tôi xác nhận khả năng học tập của từng cá nhân của loài gián, đã được báo cáo đối với ong mật và động vật có xương sống, nhưng trái ngược với các báo cáo về hành vi học tập ngẫu nhiên ở ruồi giấm. Trong các thí nghiệm của chúng tôi, hầu hết các con gián được đào tạo thể hiện hành vi đúng chỉ sau một lần học thử duy nhất, cho thấy hiệu suất cao, nhất quán trong quá trình đào tạo và kiểm tra. ”

6. Chúng đã giúp truyền cảm hứng để tạo ra Robot

các con gián nổi tiếng là nhanh, cả về thời gian phản ứng và tốc độ tối đa. Chúng cũng được biết đến với việc chui qua những không gian chật hẹp và bất chấp nỗ lực của chúng ta muốn nghiền nát chúng. Theo các nhà nghiên cứu tại Đại học California-Berkeley, chúng có thể chạy nhanh qua khoảng cách 1/4 inch bằng cách định hướng lại chân của chúng sang một bên, và có thể chịu được lực gấp 900 lần trọng lượng cơ thể của chúng mà không bị thương. Đây có thể không phải là những phẩm chất tốt của một loài sinh vật gây hại, nhưng tất cả đều tạo nên những khả năng hấp dẫn cho một robot.

Vào năm 2016, nhóm các nhà khoa học Ber started đã tiết lộ một robot mô phỏng khả năng của gián để nhanh chóng chui qua các không gian nhỏ, có thể hữu ích cho các nhiệm vụ tìm kiếm và cứu hộ.

Và vào năm 2019, một nhóm khác đã công bố một nghiên cứu mô tả một robot khác, vay mượn một vài thuộc tính chính từ nguồn cảm hứng từ côn trùng của nó. Robot nhỏ bé có thể chạy với tốc độ 20 chiều dài cơ thể mỗi giây, tương tự như tốc độ của một con gián thật và được cho là nhanh nhất trong số các robot có kích thước bằng côn trùng. Nó chỉ nặng một phần mười gam, nhưng có thể chịu được trọng lượng khoảng 60 kg (132 pound) – tương đương với trọng lượng của một người trưởng thành trung bình và gần 1 triệu lần trọng lượng của chính robot.

7. Một số loài Gián có nguy cơ tuyệt chủng

Bất chấp sự phong phú rõ ràng của nhiều loài gián gây hại, một số loài gián hoang dã đang phải chịu số phận ngược lại. Loài gián Lord Howe, được phân loại là một loài bị đe dọa ở New South Wales, Úc, nơi mà nó chỉ tồn tại trên các nhóm Đảo Lord Howe. Hiện đã tuyệt chủng trên hòn đảo chính – do các mối đe dọa bao gồm mất môi trường sống và sự ăn thịt của các loài gặm nhấm xâm lấn – những kẻ sống sót duy nhất hiện sống trên các hòn đảo nhỏ hơn ngoài khơi.

Hai loài gián khác cũng được Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) liệt vào dạng bị đe dọa, cả hai đều sinh sống trên đảo quốc Seychelles, ở Đông Phi. IUCN liệt kê loài gián Gerlach là Nguy cấp, trong khi gián Desroches được xếp vào loại Cực kỳ Nguy cấp. Cả hai loài đều có phạm vi tự nhiên hạn chế và phải đối mặt với các mối đe dọa từ mất rừng do con người phát triển, cũng như mực nước biển dâng cao do biến đổi khí hậu.

Dmitriydanilov / Getty Images
Dmitriydanilov / Getty Images

8. Gián gây hại đang thích nghi để “vượt mặt” chúng ta

Một số ít loài đã theo chúng ta đi khắp thế giới hàng thiên niên kỷ, thích nghi với hầu hết mọi môi trường sống mà chúng ta đã thiết lập. Một số hiện nay hiếm khi được tìm thấy ở xa các công trình kiến ​​trúc của con người, thậm chí đôi khi chuyên ở các phần khác nhau của ngôi nhà – như “gián trong đồ nội thất (furniture cockroach)”, thường được tìm thấy xa các khu vực chứa thức ăn. Hoặc gián Mỹ, có bộ gen của chúng dường như rất thích hợp để kiếm ăn trong rác của con người.

Gián đã được chứng minh là có khả năng thích nghi kỳ lạ về cả sinh lý và hành vi, giúp chúng chống lại một số phương pháp quản lý quần thể “đã từng” hiệu quả của chúng ta. Chúng đang phát triển nhanh chóng khả năng chống lại nhiều loại thuốc diệt côn trùng, theo một nghiên cứu được công bố trên Báo cáo Khoa học năm 2019. Các nhà nghiên cứu đã cho gián Đức sử dụng ba loại thuốc diệt côn trùng theo nhiều cách khác nhau – mỗi lần một loại, xen kẽ hoặc tất cả cùng nhau – nhưng hầu hết các quần thể gián đều không suy giảm trong bất kỳ trường hợp nào. Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng điều này cho thấy gián đang nhanh chóng phát triển khả năng kháng lại cả ba loại hóa chất, và khả năng kháng chéo với thuốc trừ sâu là một “thách thức đáng kể trước đây chưa được thực hiện”.

Trong một nghiên cứu khác về gián Đức, các nhà nghiên cứu đã kiểm tra cách một số quần thể có thể đã nhanh chóng phát triển hành vi thích nghi với sự “bỏ món yêu thích” với glucose, chất thường được sử dụng trong bả đường tẩm độc. Những con gián thường thích glucose, nhưng áp lực tiến hóa từ bẫy gián có thể khuyến khích sự chán ghét di truyền ở một số quần thể. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra cơ chế thần kinh đằng sau sự chán ghét này, điều này cho thấy glucose có thể có vị đắng đối với những con gián, những con vẫn thích các loại đường khác như fructose.

XEM THÊM >> Bảy điều loài gián hơn… loài người

Nguồn: https://www.treehugger.com/cockroach-facts-5180608

Bình luận bằng Facebook

comments